Van veerhaven en badplaats tot scheepskerkhof
‘Rijk geïllustreerd boek over het verdronken buurtschap Viane


Het nieuwste boek van publicist Anton Stig gaat over het niet meer bestaande gehucht Viane in de zuidoosthoek van het Zeeuwse Schouwen-Duiveland. Dat 'vliegenpoepje op de wereldkaart' was ooit een belangrijke landbouwhaven met een veerverbinding naar Stavenisse op het schiereiland Tholen. Bij de watersnoodramp van 1953 werd het buurtschap weggevaagd.

Stig heeft zich met nauwgezet archief- en krantenonderzoek verdiept in de geschiedenis. Bekende en minder bekende bewoners van het gehucht komen in zijn uitgave 'Via Viane' tot leven: illustere redders van drenkelingen, meestal veerlieden en de Belgische zeeschilder Willem Delsaux. Schoolmeester, componist en dirigent Cornelis Swenne eerde Viane met meerdere marsen voor de lokale fanfare. Ook anderen die een stempel drukten op Viane krijgen in het boek een stem, waarmee de auteur de Zeeuwse geschiedenis tot in de haarvaten een extra dimensie geeft.

Viane

Viane was niet meer dan een gehucht met pakweg tien huizen en ooit tachtig inwoners. Het was wel eeuwenlang de opstapplaats voor het veer van en naar Stavenisse op het schiereiland Tholen. Met het veer werd vele opstappers een omweg bespaard. Stavenisse hield de veerverbinding met Schouwen-Duiveland het langst in stand; in 1968 - het gehucht was toen al verdwenen - gaf veerman Cornelis Jan Boomsluiter er de brui aan en hield de pontverbinding na bijna anderhalve eeuw op te bestaan met een Boomsluiter aan het roer.

Bekende bewoners

Viane heeft een directe link met de weg naar het veer, want 'via' staat in het Latijn voor 'weg.' Door de jaren heen hebben veermannen van beide overkanten zich laten gelden als redders van in nood geraakte schepen en drenkelingen. Rond de eeuwwisseling [1900] was Viane het lievelingsoord van zeeschilders, onder wie de bekende Belgische schilder Willem Delsaux.

Landbouwhaven

In de lokale omgeving was Viane van economisch belang als landbouwhaven. Vooral voor de export van suikerbieten naar Brabant. De suikerbieten- ofwel sukerpeemars van 'schoolmeester' Cornelis Swenne getuigt hiervan. Schoolmeester Swenne uit Ouwerkerk, tevens dirigent en oprichter van de fanfare 'Nieuw Leven', componeerde nog twee marsen die over Viane gaan. Met familie en bekenden van de componist en dirigent gaat de auteur op zoek naar de achtergronden.

Iets loos met vloedplanken

Viane ging - met uitzondering van het voormalige veerhuis - vrijwel geheel ten onder bij de watersnoodramp van 1953. Achteraf bezien niet verbazingwekkend, want in Viane bleek 'altijd wel iets loos met de vloedplanken die het achterland hadden moeten beschermen.' Stig gaat hierover in gesprek met oud-directeur Jaap Schoof van het Watersnoodmuseum en anderen.

Viane als Nice aan de Rivièra

In de jaren vijftig en zestig was Viane een populaire ontmoetingsplaats voor jongeren die er 'achter het muurtje' samenschoolden. Viane werd vergeleken met de badplaats Nice aan de Franse Rivièira. Stig brengt in zijn verhalen de sociale en economische ontwikkelingen tot leven. Zo ook de vestiging van een scheepssloperij. Tot de bekende schepen die op Viane hun laatste rustplaats vonden voordat ze werden gesloopt, behoorden onder meer de schepen van zendpiraten zoals Radio Caroline, het schip Magdalena van Mi Amigo en Radio Scotland. En intussen veranderde het gehucht langzaam maar zeker van gedaante: van veerhaven naar badplaats tot scheepskerkhof.

Scheepssloop

In Duitsland sprak de auteur uitvoerig over het wel en wee van de scheepssloperij met oudste zoon Joop van scheepssloper Marinus van der Marel. Na sluiting van de scheepssloperij halverwege de jaren tachtig, kocht Joop het ouderlijke huis op Viane dat later ook bekend kwam te staan als 'het groene huis.' In één van de loodsen had hij een maritiem museum ingericht. Joop en zijn vrouw Rini verkochten hun huis in 2013 en zijn inmiddels met hun museum verhuisd naar het Noord-Duitse Westerende-Kirchloog.

Viane nu

Aan Viane herinnert tegenwoordig nog slechts een straatnaam [van Ouwerkerk] en welgeteld één huis. Dat huis staat bekend als het glazen huis of de Oosterscheldevilla. Er bestaan meer plaatsen die Viane[n] heten, maar volgens Stig is er slechts één 'echt' Viane. Dat is 'het Panorama Mesdag van Schouwen-Duiveland met een dijk van een geschiedenis.'

Boek

Het boek 'Via Viane; een dijk van een geschiedenis' [128 pagina's in hard-cover gestoken/ ISBN/AEN:978-90-811111-7-1] is verkrijgbaar bij de lokale boekhandel in onder meer Zierikzee en Tholen, het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk, het Watersnoodhuis in Stavenisse, of bij de auteur zelf: info@antonstig.nl

Auteur

Publicist Anton Stig [1954] uit Den Haag voelt zich thuis in lokale geschiedschrijving en neemt als uitgangspunt voor zijn publicaties vaak onderwerpen die in de vergetelheid zijn geraakt. Hijzelf spreekt van boeken met een meestal 'waterig karakter.' Eerdere publicaties van hem zijn onder meer 'Honderd jaar op stoom in eigen boezem' over het gemotoriseerde vrachtverkeer in het vaarwater van het Westland en omgeving en 'Sloten verhalen' over zijn geboortedorp Pijnacker met 'de sloot' als uitgangspunt. In aantocht is ook een boek over pontjes die in zijn woon- en werkplaats Den Haag hebben dienst gedaan.

Met het haventje van Viane als decor heeft auteur Anton Stig [1954] Corrie Vijverberg van de Werkgroep Oud-Ouwerkerk en andere [oud]-Ouwerkerkers blij verrast met een eerste exemplaar van zijn documentaire boek dat gaat over het voormalige gehucht in de zuidoosthoek van Schouwen-Duiveland. Ze kregen de uitgave vanwege hun betrokkenheid bij de onderwerpen die in de uitgave aan bod komen . Op de foto van links naar rechts oud-directeur van het Watersnoodmuseum Jaap Schoof, Peter Vijverberg en Jo Hage van de fanfare Nieuw Leven, stadshistoricus Huib Uil van Zierikzee, auteur Anton Stig, Corrie Vijverberg en Kees Swenne, de kleinzoon van oprichter, dirigent en componist C.A. Swenne van 'Nieuw Leven' die drie marsen componeerde met Viane als thema [foto: Ernesta Verburg].